Язэп Руцкі (1574-1637 гг.) - выдатны пісьменнік, педагог і рэлігійны дзеяч. Атрымаў адукацыю ў Пражскім і Вюрцбургскім універсітэтах, Грэчаскім калегіуме ў Рыме. Пасля вяртання на радзіму яго назначылі кіраўніком Віленскай семінарыі. Тут Я.Руцкі падрыхтаваў навукова-педагагічны трактат "Дыскурсус", у якім абгрунтаваў неабходнасць рэформ у сферы адукацыі і выхавання. Ён раіў пераймаць вопыт лацінскіх і рымскіх настаўнікаў, але вучыцца дома, на радзіме, удасканальваючы свае школы.

1 студзеня 1608 года Руцкі прыняў манаскі пострыг пад імем Язэпа. З гэтага часу яго жыццё цалкам было звязана з уніяцкай царквой. Ён выхоўваў маладых манахаў, чытаў ім лекцыі з багаслоўя, вучыў лацінскай і царкоўнаславянскай мовам. Даволі хутка Язэп Руцкі стаў вельмі ўплывовай асобай сярод віленскіх уніятаў, а неўзабаве - уніяцкім мітрапалітам. Да найбольш значных заслуг Руцкага трэба аднесці пабудову новых бажніц, заснаванне манастыроў, далучэнне Мінскага Узнясенскага манастыра да ўніяцкай царквы.