Не абыходзячы вострыя вуглы

Чатыры гадзіны прадаўжалася прэс-канферэнцыя. Аляксандр Лукашэнка адказваў на пытанні да таго часу, пакуль чэргі журналістаў каля чатырох мікрафонаў, расстаўленых у зале Нацыянальнай бібліятэкі, не скончыліся, пакуль журналісцкі інтарэс не быў задаволены поўнасцю.

На сустрэчу з Прэзідэнтам запрасілі ледзь не ўвесь медыйны корпус краіны: 400 журналістаў, якія прадстаўляюць больш як 300 электронных і друкаваных СМІ, акрэдытаваных у краіне карэспандэнтаў замежных медыя. Аляксандр Лукашэнка нагадаў, што ніколі не пазбягаў прамых пытанняў. І ўчора ён адразу заклікаў да такой жа адкрытай размовы. Тым больш што вострых тэм для абмеркавання ў бягучым годзе з’явілася нямала - і ў эканоміцы, і ў палітычным жыцці. "Гэта быў вельмі складаны год, - прызнаў Прэзідэнт. - Я не хацеў бы, каб ён яшчэ раз паўтарыўся".

Сама прэс-канферэнцыя па форме больш нагадвала дыскусію. Прэзідэнт задаваў журналістам сустрэчныя пытанні, заклікаў да ўзаемнай шчырасці. Аргументаваў сваю пазіцыю эмацыянальна, вобразна, часта з гумарам. У рэжыме рэальнага часу прэс-канферэнцыю "разабралі" на цытаты не толькі інфармагенцтвы, але і карыстальнікі сацыяльных сетак. Гэта таксама моцны індыкатар таго, што падзея ў Нацыянальнай бібліятэцы атрымалася яркая, цікавая.

І яшчэ сам Аляксандр Лукашэнка адзначыў карэктнасць учарашняй размовы. Сярод журналістаў было нямала тых, хто не скрывае свайго востракрытычнага стаўлення да дзеючай улады. І Прэзідэнт з гатоўнасцю размаўляў з імі. Палемізаваў, даказваў, пераконваў… Наогул, той журналіст дрэнны, які не можа задаць уладзе цікавае і вострае пытанне. Але, акцэнтаваў увагу Аляксандр Лукашэнка, вельмі важна не "скочвацца" ў палеміцы да асабістых абраз. Весці дыскусію трэба культурна.

Учора журналісцкая этыка была на вышыні.

Аб выніках адыходзячага года і прагнозе на наступны

Я не хацеў бы, каб такі год яшчэ паўтарыўся ў гісторыі нашай краіны. Гэта быў вельмі складаны і няпросты год.

Цэны на сыравіну, матэрыялы, камплектуючыя, вуглевадародную сыравіну былі самыя высокія ў гісторыі нашай краіны. За ўвесь перыяд існавання нашай дзяржавы. Будучы год, зразумела, будзе намнога лягчэйшы.

Я павінен сказаць, што наступны год чакаецца нават лепшы па ўсіх параметрах эканамічнага развіцця, чым самыя добрыя гады. Але паўстае пытанне: чаму так здарылася ў гэтым годзе? Мы ўжо на гэта адказвалі - здарылася таму, што не хапіла нам грошай для таго, каб разлічыцца перш за ўсё за сыравіну і матэрыялы па высокіх цэнах. Былі пэўныя памылкі з грашовай масай. Былі пэўныя праблемы з увозам аўтамабіляў. Гэта каля $2 млрд., нават большую эксперты называюць лічбу, якую мы ў адзін момант выкінулі. У сувязі з гэтым на фінансавым рынку склалася пэўная сітуацыя, з якой мы паціху "выпаўзаем". Але тое, што адбываецца цяпер у эканоміцы і фінансах, дае нам надзею на лепшае ў наступным годзе.

Я, вядома, мог бы шмат прыводзіць фактараў і лічбаў, але, думаю, што вы ўжо азнаёміліся з асноўнымі напрамкамі развіцця нашай дзяржавы на будучы год. Па ВУП гэта 105-106% прыросту. Усе астатнія паказчыкі адсюль вынікаюць.

Ды і ў гэтым годзе сумаваць не трэба. Мы будзем мець прыкладна 107, можа, крыху больш, працэнтаў прыросту валавога ўнутранага прадукту. Нават пры гэтых складанасцях гэта вельмі добры паказчык. Нямногія краіны маюць такі валавы ўнутраны прадукт. Як вы разумееце, мы гэта атрымліваем не за кошт высокіх цэн на энерганосьбіты, а за кошт рэальнага сектара эканомікі: прамысловасці, сельскай гаспадаркі, перапрацоўчай, апрацоўчай прамысловасці. Карацей кажучы, рук і мазгоў нашага народа. Таму тут не прыпішаш. І за кошт нейкіх цэн на сусветных рынках не дабавіш.

Таму я не хацеў бы такога года з пункту гледжання эканомікі і фінансаў.

З пункту гледжання грамадска-палітычнага жыцця - вы ведаеце, год таксама быў няпросты. Пасля прэзідэнцкіх выбараў нам прад'яўлялі па ўсіх напрамках пэўныя прэтэнзіі: "не той Прэзідэнт", "не так выглядае", "не так выбралі", "не столькі прагаласавала". Вынікі 19 снежня мінулага года вы ведаеце. Калі спрабавалі асобныя людзі неканстытуцыйным чынам у нас устанавіць нейкі, з пункту гледжання іх пажаданняў, рэжым. Ведаеце, як складваліся адносіны з Еўрапейскім саюзам, са Злучанымі Штатамі. Спачатку няпростыя адносіны ў нас былі і з Расійскай Федэрацыяй. Але апошнія падзеі паказваюць, што мы ўсё ж з многімі-многімі праблемамі справіліся.

Яшчэ раз падкрэсліваю: год быў няпросты, год быў складаны. Але чаго на яго наракаць… Гэта ўжо гісторыя, і ад яе нікуды не дзенешся. Але гэта наш год і ён застанецца ў нашай гісторыі як год вялікіх урокаў. І ведаеце, я часам думаю: можа, і добра… Я часта так, жартам, кажу, што бог ударыў нас па галаве і сказаў: не свавольце. Жыць трэба па сродках. Калі хочам добра жыць - трэба больш працаваць. Аксіёма. Нічога тут не дабавіш і не прыдумаеш. І на фактах гэтага года мы зразумелі, дзе нам трэба падкарэкціраваць нашу палітыку, на што звярнуць увагу, каб такога больш не паўтарылася.

Аб ключавых падзеях

З негатыўнага - няшчасны выпадак - тэрарыстычны акт у Мінску. Гэта надзвычайны выпадак. Ён засланяе ўсе астатнія факты!

Калі гаварыць аб знешняй палітыцы, то, вядома, прарыў у інтэграцыйных утварэннях. Па ўсіх напрамках. Я не пераацэньваў бы падзеі, якія адбыліся ў рамках СНД. Садружнасць была такая больш "пратакольная". А вось ЕўрАзЭС - структура знікаючая. Яна Беларусі, Казахстану і Расіі сёння не патрэбна, таму што адыграла сваю ролю. Праз Мытны саюз да 1 студзеня яна прывяла нас да Адзінай эканамічнай прасторы. Тут вельмі значны прарыў.

Яшчэ важная падзея: уступленне Расіі ў СГА. 170 мільёнаў насельніцтва ў Адзінай эканамічнай прасторы. Не супрацоўнічаць з ёю - свету на шкоду.

Ну і, вядома ж, я звярнуў бы вашу ўвагу на некаторыя факты ў рамках Саюза Беларусі і Расіі. На тых дамоўленасцях па фінансах, у эканоміцы, якія даюць нам падставы думаць, што будучы год у нас складзецца нядрэнна.

Калі гаварыць аб іншых фактарах, то, напэўна, гэта так званая "арабская вясна", якая прывяла да змянення канфігурацыі палітычнай сітуацыі ў свеце. Я часта кажу: гэта яшчэ адгукнецца. Вынікі вельмі сур'ёзныя. Вы бачыце па выніках выбараў у Тунісе, Егіпце, што сёння там адбываецца. Працэс гэты некалькі застопарыўся на Сірыі. Дай бог, каб Сірыя выстаяла ў гэтай сітуацыі! Але, я яшчэ раз кажу, вынікі будуць вельмі сур'ёзныя.

Многія пагаворваюць аб тым, што Турцыя хоча выкарыстаць гэту сітуацыю і стварыць нейкую новую імперыю. Амерыканцаў папракаюць у тым, што гэта яны - ідэолагі гэтай рэвалюцыі. Выканаўца - блок НАТА. Перш за ўсё Францыя і іншыя дзяржавы, якія разбамбілі Лівію. Што там здарылася - ну, напэўна, адназначна ўжо ацэньваюць і "праваабаронцы" так званыя, і нашы апазіцыянеры. Нават, напэўна, наша "пятая калона" таксама згодзіцца з гэтымі ацэнкамі.

Ідзе вельмі жорсткая барацьба за будучае.

Хто будзе валодаць светам? Будзе валодаць той, хто ў руках будзе мець энергарэсурсы. Вось і ідзе барацьба за энергарэсурсы. І гэта барацьба будзе ў бліжэйшы час абвастрацца.

Аб знешніх фактарах…

Нельга не сказаць аб фінансава-эканамічным крызісе, які ахапіў увесь Захад. Перш за ўсё, напэўна, Еўропу. Мы вельмі сур'ёзна абмяркоўвалі гэту праблему: расійскія, беларускія, казахстанскія спецыялісты. Заявы дырэктара-распарадчыка Міжнароднага валютнага фонду Крысцін Лагард. Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў выкарыстоўвае гэты тэзіс - мы напярэдадні нейкай "вялікай дэпрэсіі". Але я спадзяюся, што гэтага не здарыцца. Хоць тое, што мы ўжо бачым сімптомы рэцэсіі, - гэта факт.

Вынікі - рэзкі антыўрадавы рух у ЗША і іншых заходніх дзяржавах.

І яшчэ адзін момант. Важны для нас з пункту гледжання бяспекі. Правал перагавораў паміж Злучанымі Штатамі і Расійскай Федэрацыяй па ПРА. Вельмі важны і вельмі балючы момант, які непасрэдна датычыцца і нас...

Аб пазітыўным

Скажу галоўнае - у нас намеціліся вельмі добрыя за апошнія месяцы, нават паўгода, тэндэнцыі па гандлёваму балансу. Гэта прыток валюты. І вельмі важна, што з Еўрапейскім саюзам мы значна павялічылі тавараабарот. На 60%. Дадатнае сальда тут каля $2,5 мільярда.

З Расіяй мы выйшлі на дадатнае сальда. Вось калі мы гэту, толькі гэту тэндэнцыю захаваем, у нас не будзе ніякіх праблем ні ў эканоміцы, ні ў фінансах, ні ў сацыяльна-палітычным жыцці.

Пра адток кадраў

Трэба ствараць выгадныя ўмовы для работы дома. Тады і людзі не будуць выязджаць за межы нашай краіны.

Я не схільны гэту праблему абсалютызаваць, гіпербалізаваць яе. Ну паехалі людзі працаваць кудысьці... Чалавек жа, як рыба, шукае, дзе больш глыбока. Але нашым людзям заўсёды трэба ўзважваць "за" і "супраць". Адна справа - працаваць тут, напрыклад, за тысячу долараў. Іншая справа - працаваць у Маскве за дзве тысячы долараў. Вы ведаеце, што такое жыццё ў Маскве. Можна жыць у Маскве так, як жылі нашы хлопцы, якія, па-мойму, нядаўна быў выпадак (я быў у гэты час у Маскве), - загінулі там 6 чалавек у пажары. Ці варта рызыкаваць? І я не думаю, што ўжо ў нас вялікая колькасць людзей "сіганула" за мяжу.

Але я нядаўна ад Урада запатрабаваў. У нас кіраўнікі будаўнічых прадпрыемстваў сталі нахабныя да такой ступені, што перасталі займацца сваімі працоўнымі калектывамі. Шукаць для іх работу. Каб было больш аб'ёмаў, каб можна было зарабіць.

З 1 студзеня мы ўзмоцнім палітыку адносна кіраўніцтва будаўнічых арганізацый. Мы прымусім іх не сядзець у сябе, як гэта было раней, і чакаць, што да цябе прыйдуць і папросяць штосьці пабудаваць. Кіраўнікі перасталі "шавяліцца", каб знайсці падрадныя работы. Вось я абяцаю, што мы павернем тут справу так, што кожны кіраўнік будзе шукаць падрадныя работы для свайго калектыву.

Аб гарадах-спадарожніках

Усё, што мы будзем будаваць для Мінска, мы ў асноўным будзем будаваць у гарадах-спадарожніках.

Я больш за ўсё баюся, што адбудзецца так, як у Расіі, іншых краінах, калі да 30% насельніцтва жывуць у сталіцы і вакол яе. Гэта страшна. Ні дыхаць не будзе чым, ні праехаць. А 25-30 км - гэта не адлегласць, каб прыехаць у Мінск і працаваць. Людзі будуць жыць у чыстых зонах - Заслаўі, Смалявічах, Дзяржынску, можа, нават і Лагойску. Вы бачыце, што распрацоўваем новыя варыянты дастаўкі людзей у Мінск. Гарадская электрычка - добрая рэч. Я кантралюю гэта пытанне.

Гарадам-спадарожнікам Мінска быць! Нам галоўнае трэба правільна размяшчаць вытворчыя сілы. Не толькі Мінскам жывуць людзі. Мы павінны працаваць на кожным кавалачку нашай зямлі. Насельніцтва павінна быць раўнамерна размеркавана па тэрыторыі нашай краіны. Але мы не фарсіруем гэты працэс. Нельга сутыкнуць мясцовае насельніцтва, напрыклад, Смалявіч з прыезджымі. Нам гэта таксама не трэба. Для мяне, што жыхар Смалявіч, што Мінск і мінчанін, - гэта пальцы адной рукі. Гэта вельмі акуратны, асцярожны працэс. Аб гэтым я папярэдзіў кіраўнікоў на месцах і адказных і гэта трымаю ў галаве як самае галоўнае пры рэалізацыі такіх працэсаў.

Аб рэгуляванні цэн

Перш за ўсё дзейнічаць будзем эканамічнымі метадамі. І мы гэта прадэманстравалі на працягу года. Асабліва другой яго палавіны. Шалёных эмісійных грошай ні ў кога не будзе. Жывём без гэтага, абыдземся і ў наступным годзе. Грошы трэба зарабляць. І пры тым асноўны эканамічны закон аб суадносінах росту заработнай платы і прадукцыйнасці працы будзе выконвацца няўхільна. Ёсць прадукцыйнасць працы, гэта значыць павелічэнне аб'ёмаў вытворчасці за адзінку часу, - атрымаеш больш. Няма павелічэння - не атрымаеш. Гэта закон.

Але для стрымлівання цэн будзем выкарыстоўваць усе метады. Урад узяў абавязацельства - 19 або 18% інфляцыі. Менш - лепш для ўсіх нас і для Урада перш за ўсё. Паглядзім. Я ўпэўнены, што мы вытрымаем і вырашым гэтыя праблемы.

Галоўнае - рост дабрабыту нашых людзей. Не будзе дабрабыту, калі будзе высокі рост цэн. Калі будзе інфляцыя. Заработная плата павінна расці. Але зноў жа заработная плата будзе расці толькі тады, калі яна будзе заробленая. І калі мы гаворым аб павышэнні зарплат і павышэнні пенсій, і мы гэта рабілі некалькі разоў у бягучым годзе, мы не выкарыстоўвалі эмісійныя грошы. Мы павышаем сёння заработную плату, я гэта абяцаў людзям, пенсіі, дапамогі і іншае толькі тады, калі ў нас ёсць грошы. Ёсць у бюджэце грошы, я гаварыў калісьці, апошнюю капейку, рубель мы аддадзім людзям.

Аб АЭС і перспектывах Астраўца

Астравец ператворыцца ў самы прагрэсіўны горад. Атамная станцыя – гэта як касмічныя тэхналогіі. Гэта высокія тэхналогіі. Мы пабудуем станцыю самага прагрэсіўнага ўзроўню ў свеце. Такім чынам адыдзем ад імпарту электраэнергіі, а будзем значную частку яе пастаўляць на знешнія рынкі. Насельніцтва ўдвая-ўтрая павялічыцца ў Астраўцы. Гэтых классных спецыялістаў мы будзем падбіраць выключна строга. Гэта павінны быць вельмі правераныя, адказныя і прафесійныя людзі. Планаваць развіццё горада мы будзем з улікам новых рабочых месц. Шмат людзей трэба будзе заняць у сферы інфраструктуры абслугоўвання. На станцыі будзе вялікая будаўнічая арганізацыя. Пасля яна будзе будаваць іншыя аб'екты. Людзі будуць заняты. Трэба ўзнімаць і сельскую гаспадарку, каб у Астраўцы яна была на ўзроўні атамных тэхналогій. У гэтым плане мы таксама будзем прыкладаць пэўныя намаганні. Хутчэй за ўсё, трэба будзе пабудаваць там невялікія малакаперапрацоўчыя, можа, і невялікія мясакамбінаты. А можа, дапаможам 2-3 буйным сельскагаспадарчым прадпрыемствам раёна побач мець канчатковую перапрацоўку. А ўсе іншыя вашыя гаспадаркі падключым да гэтых цэхаў. Мы гатовы і будзем ажыццяўляць комплекс мер, каб у гэтым горадзе праблем не было.

Аб пагрозе "эканамічнага захопу"

Я цярпліва спрабую адказваць на гэту тэму. Павінен вам сказаць: поўная бязглуздзiца. Тым, хто сёння гаворыць аб "інкарпарацыі", аб тым, што мы губляем суверэнітэт, незалежнасць і гэтак далей, я хачу сказаць так. Не таму прадалі? ("Белтрансгаз". - Заўвага рэд.). Вось калі я прадаў бы прадпрыемства іх патронам, была б поўная цішыня. А вось чаму Расіі? Чаму не Еўропе, Амерыцы? Пытанне толькі ў гэтым. Я зыходзіў з эканамічных і фінансавых выгад. Мы атрымалі за "Белтрансгаз" усяго $5 млрд. У нас ёсць свая труба - белтрансгазаўская, па якой мы атрымлівалі прыродны газ з Расіі. І невялікую колькасць па ёй пастаўлялі ва Украіну, Літву, Калінінград, Польшчу. Расія пабудавала першую нітку газаправода па дну Балтыкі з выхадам на Германію. У планах другая нітка. Што далей? Што мы страцілі? Мы ўтрымлівалі гэта прадпрыемства. Атрымлівалі там нейкія капейкі. Дарэчы, за транзіт мы атрымлівалі ў 3-5 разоў ніжэйшую плату, чым у заходніх дзяржавах. "Нахіляць" тут Расію, каб плаціла больш? Гэта яны нас проста "нахілялі". Вы ведаеце як. Плаціце нам за прыродны газ больш... Я гэта аб тым, што некаторыя кажуць: вось мы страцілі "рычаг уздзеяння". Я задаваў простае пытанне, вы што з Расіяй ваяваць сабраліся? Выхапіць з зямлі гэту трубу, размахваючы, кінуцца туды, на Маскву, на Крэмль, на Расію? Гэта ідыёты могуць сёння разважаць аб нейкіх "рычагах" супраць Расіі. У Расіі рычагоў, каб уздзейнічаць на нас, гэта я кажу перад усім народам, дастаткова. Таму сёння вырашаць эканамічныя пытанні, думаючы па-ваеннаму, можа толькі ідыёт. Труба засталася ў нас, яшчэ падаткі ў вялікіх аб'ёмах расіяне будуць плаціць. Гарантыі павелічэння перапампоўваўвання праз гэту сістэму, каб атрымаць за транзіт больш, мы атрымалі. Больш таго, калі ўжо шчыра кажучы, дзякуючы гэтай здзелцы мы атрымалі больш як $2 млрд. штогод. Рэальны эфект для нашай эканомікі.

Сённяшняя цана (газу за тысячу кубаметраў. - Заўвага рэд.) – $165. Ці гатовы мы амаль $400 долараў плаціць? Гэты год паказаў, што 300 з нечым - зашмат. Таму не трэба мяне крытыкаваць. Я рабіў усё ў інтарэсах народа. Трубу ніхто з зямлі ў Беларусі не дастаў і ў Крэмль не пацягнуў. Гэта звычайная, нармальная, вельмі выгадная здзелка для нашай дзяржавы. Людзі там працуюць. Газаправод будзе мадэрнізавацца. Што тут дрэннага?

Больш таго, я не сказаў аб галоўным. Расіяне правільна зрабілі. Яны ўвязалі гэту здзелку з будаўніцтвам атамнай станцыі. Будзе дамоўленасць - 10 мільярдаў крэдытаў мы дадзім на атамную станцыю. Гэта значыць усё было ўвязана. І нават шчыра скажу: тыя дамоўленасці, якіх мы дасягнулі па нафце, а яны будуць яшчэ лепшыя, чым у бягучым годзе, і такіх умоў, напэўна, за пяцігодку наогул мы не мелі па нафце - яны таксама былі звязаны з гэтай здзелкай. Ужо што за гэтым стаіць, з пункту гледжання Расіі, - вы дадумвайце самі.

Аб "рэвалюцыях"

У Расійскай Федэрацыі - аб гэтым мне расказваў Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў - ёсць розныя насцярожваючыя фактары. На плошчу (Балотную ў Маскве - пасля парламенцкіх выбараў. - Заўвага рэд.) выйшлі не толькі бедныя і пакрыўджаныя. Насцярожвае тое, што выйшлі людзі сярэдняга класа. І вось у Пасланні ён аб гэтым сказаў. Вельмі тонка сказаў. "Чым багацейшае грамадства, тым вышэйшыя яго патрабаванні". Таму параўноўваць людзей на Блотнай плошчы і тых, хто баставаў, паўставаў і гэтак далей у Егіпце, было б няправільна.

Ну а тое, што модным стала выкарыстоўваць тэхналогіі арабскай дугі, - гэта факт. Выкарыстанне сацыяльных сетак, Інтэрнэту, сродкаў масавай інфармацыі, "падкормліванне" незадаволеных, "пятых калон" і гэтак далей... Гэта якраз паходзіць на нашу сітуацыю 19 снежня. Але на плошчы каля Дома Урада было каля 3 тысяч чалавек. З іх 800, якія ішлі свядома і ведалі, куды ішлі. Астатнія - разявакі. І як толькі першы супрацоўнік АМАНа ступіў на плошчу, разявакі разбегліся. З 800 засталося ці то 400, ці то 450 чалавек, якіх мы затрымалі і ўдакладнялі: адкуль яны. Ну а далейшы працэс вам вядомы і зразумелы. Якія гэта былі людзі - вам таксама зразумела.

Я не скажу, што ў Маскве яны ўсе былі праплачаныя, як і ў нас. Але ў нас, у асноўным, вось гэта ядро - яны загадзя да гэтага рыхтаваліся. Яны атрымалі на гэта грошы. Праўда, не ўсё раздалі... Мы маўчым аб гэтым, не гаворым, няхай яны самі разбяруцца, куды іх начальнікі дзелі грошы.

Аб кінутых дзецях

Любыя адносіны могуць быць паміж бацькамі. Усё можна зразумець. Але калі з-за нейкіх прычын бацькі кідаюць сваё дзіця, яны горшыя за звяроў. Звер, як вы ведаеце, ніколі сваіх дзяцей не кідае. Гэта непрымальна. Чым дапамагчы? Чым толькі можам. Я гэта не вельмі шырока прапагандую, паказваю. Але не абыходзіцца, нават вось у маёй сям'і, не абыходзіцца ніколі, ніводнага года, каб мы тое, што маем у сям'і, падарункі і іншае, гэта ж не сакрэт, не перадалі дзецям.

У бягучым годзе я папрасіў, каб усе дзяржаўныя служачыя знайшлі магчымасць некага папрасіць: мецэнатаў нашых, багатых людзей далучыцца да гэтага. Пайсці пад Новы год у дзіцячыя дамы, пайсці ў шматдзетныя сем'і, падтрымаць дзяцей. Павінна быць свята. І на маю просьбу адгукнулася вельмі шмат людзей. Я і сам буду з дзецьмі, наколькі час дазволіць. У дзіцячыя дамы прыеду з падарункамі.

І, выкарыстоўваючы выпадак, сёння я яшчэ раз хацеў бы звярнуцца да людзей нябедных і заможных. Трэба помніць, што мы сёння багатыя дзякуючы таму, што ў нас ёсць краіна і ў гэтай краіне працуюць 10 мільёнаў, а не ты адзін бізнесмен. І калі ў цябе атрымалася і ты нешта маеш - падзяліся. Бог табе аддасць спаўна потым.

Аб беларуска-ўкраінскіх адносінах

Я не сказаў бы, што ўсё так радасна. Галоўнае - эканоміка! І эканоміка нас заўсёды прымусіць і ў палітыцы, і ў сацыяльным жыцці зрабіць тыя захады, без якіх яна існаваць не можа. Тавараабарот - $6 млрд. Гэта амаль такі ж тавараабарот, як з Еўрапейскім саюзам. Прагрэс відавочны. І калі гаварыць аб іншых пытаннях, у тым ліку аб граніцы, то ў нас першапачаткова, яшчэ з часоў Кучмы, было пакетнае пагадненне. Гэтыя пытанні будуць вырашацца ў святле нашых апошніх дамоўленасцей. Мы сустракаліся ў Маскве з Віктарам Януковічам. Ён выказаў мне сваю пазіцыю. Вы ведаеце, што ў нас былі пэўныя складанасці, але не па віне беларускага боку. Не хачу, каб гэтыя складанасці былі пераведзены ў статус асабістых адносін прэзідэнтаў або нейкіх дзяржаўных служачых. Ні ў якім выпадку. Але гэтыя непрыемныя моманты былі ў нашых адносінах. Я думаю, мы можам іх пераадолець. Што датычыцца беларусаў, мы іх пераадолелі. І вось, перасягнуўшы гэта, мы сустрэліся з Віктарам Фёдаравічам і дамовіліся, што ў бліжэйшы час мы ўзгоднім час нашай сустрэчы, вернемся да адкладзеным пытанняў у нашых адносінах і іх вырашым.

Аб пакаранні смерцю

Калі мяне пачынае "трапаць" ЕС, што вось пакаранне смерцю і гэтак далей, я ім кажу: "Крыху павярніцеся туды, праз Атлантыку, там вельмі вялікі сябар у вас. Вось як толькі яны адменяць, мы будзем наступныя". Я гэта для чаго кажу? Не таму, што мы будзем наступныя пасля Амерыкі... Я ім проста паказваю, што не можа быць двайных стандартаў у гэтым плане. І потым пакаранне смерцю нават з жорсткімі абцяжваючымі вынікамі і, можа, больш строгімі законамі існуе і ў Кітайскай Народнай Рэспубліцы, і ў суседніх з КНР дзяржавах, і ў арабскіх краінах, адкуль яны нафту пампуюць. Чаго ж вы там ад іх не патрабуеце? Дык адтуль нафта ідзе. Разумееце?

Усе прыгаворы аб пакаранні смерцю праходзяць праз маё сэрца. І пажыццёвае зняволенне. Калі мне на стол кладуць дакумент, я яго адкрываю, а я заўсёды патрабую, каб было прыкладзена, за што чалавека прыгаворваюць да выключнай меры, і калі я адкрываю папку з дакументамі і фатаграфіямі, мне страшна робіцца. Падонкі прыходзяць у сям'ю, узломваюць кватэру, забіваюць усю сям'ю, гвалтуюць малалетніх дачок, потым разразаюць на кавалкі, кідаюць у ванну і ідуць далей. Іх затрымліваюць і даюць 25 гадоў. У мяне, як і ў вас, пачуццё адно: вось іх на кавалкі пасячы б так і ў ванну... Вы проста не бачыце гэтыя матэрыялы крымінальных спраў. І ў нас жа ёсць пажыццёвае зняволенне і пакаранне смерцю. І калі толькі недзе ёсць хоць малая зачэпка, што гэта можа быць не зусім дакладна, недзе можа быць дапушчана памылка, калі з 10 фактаў у адным толькі сумняваемся, то ён атрымлівае пажыццёвае зняволенне. Да выключнай меры яго ніхто не прыгаворвае. Я ведаю гэту судзейскую практыку.

Вы мне ўвесь час сёння гаворыце аб тэракце ў метро. Дык вы, напэўна, забылі тую сітуацыю, якую мы з вамі перажылі. Станьце на маё месца. Калі я ішоў праз 40 мінут у метро... А ў мяне выбару не было. Я павінен быў туды пайсці, рызыкуючы ўсім. І які ваш быў бы стан? Таму не простае гэта пытанне. І калі мы гаворым і вырашаем такія пытанні, я думаю, што нам не перашкаджала б параіцца з людзьмі. Пагаварыць з імі аб іх пачуццях, адчуваннях. З тымі людзьмі, якія страцілі блізкага чалавека. Няма яго. Загінуў. А глядзець усё жыццё на калеку без ног, без рук як? Вось вам мой адказ наконт пакарання смерцю. Ведаеце, я са многімі прэзідэнтамі абмяркоўваў гэту тэму. Яны мне гавораць так. Вось прынялі мараторый. А вярнуцца не можам - шмат праблем. Таму давайце будзем рабіць вывады, прымаць рашэнне, выкарыстоўваючы шмат інфармацыі ў гэтым плане.

Аб Парламенце

Каго народ выбера, той і будзе. Але! Калі шчыра, я буду таксама выказваць у працэсе парламенцкіх выбараў свой пункт гледжання. І паглядзім, колькі будзе там ад апазіцыі Лукашэнкі і "пятай калоны". Вы мяне не пазбаўляйце магчымасці праводзіць хоць бы ледзь-ледзь агітацыю. Я "вытканы" з таго, прабачце за нясціпласць, каб выслухоўваць розныя пункты гледжання. Я ўжо некалі гаварыў: калі рыхтуецца нарада ў Прэзідэнта і мне памочнік дакладвае, што там няма розных пунктаў гледжання, яна адмяняецца. Прыйсці да мяне, хваліць мяне або гаварыць мы "за", гэта небяспечна. Не той я чалавек, ліслівасць не пераношу. Калі чую ліслівыя заявы, мяне гэта страшна напружвае і насцярожвае. Адразу шукаю ў гэтым чалавеку нейкага здрадніка. Ліслівасць - гэта гібель для кіраўніка. Прытрымліваўся, прытрымліваюся і буду прытрымлівацца такой палітыкі. Таму папракаць мяне ў тым, што Парламент у нас толькі "адабрае", не трэба. Вы ж не ведаеце, якія там часам адбываюцца баталіі. Проста я прашу дэпутатаў: не няслаўце сябе. Паглядзіце навокал. Бойкі ў парламенце і іншае. Вы ж выгадна адрозніваецеся ад гэтага. Давайце эмоцыі, якія бурляць у зале, не "выплюхваць" у народ. Таму што гэта прывядзе да дэстабілізацыі абстаноўкі. Калі ёсць праблемы, давайце будзем іх спакойна вырашаць. Мы ж усе хочам дабра народу. Не падабаецца нейкі праект закона, калі ласка, прыходзьце нават да мяне непасрэдна, будзем абмяркоўваць папярэдне.

Які Парламент выбера народ, такі ў нас Парламент і будзе. Але, вядома, вы майце на ўвазе, што грамадзянін убаку не будзе. Ён таксама сваё слова скажа і пакажа, хто ідзе адтуль, хто - адтуль, а хто - ад улады. Таму да гэтага трэба быць гатовым. Хоць я ўладу заўсёды стрымліваў, кажу: не лезьце, не агітуйце залішне, бо людзі наадварот зробяць. Мы заўсёды прытрымліваліся гэтага.

Не думайце, што мы парламенцкія выбары цяпер правядзём, парушыўшы заканадаўства, якое ёсць. Не. Мы зробім іх справядлівымі. Асабіста я як Кіраўнік дзяржавы вам гарантую гэта.

Я не баюся апазіцыі ў Парламенце. Але калі нават яе за руку весці, туды не правядзеш. Я ж вам расказваў, як было. Прыязджаюць да мяне з Еўрасаюза і кажуць: "Ну чаму там iх няма?" - і іншае, іншае. Ну зрабіце, дапамажыце, каб там была апазіцыя. Я гэта слухаў, слухаў, кажу: добра, я паспрабую. Даём сігнал апазіцыянерам: хлопцы, знайдзіце нармальных людзей, вылучыце іх там, мы не будзем супраць змагацца. Ідзіце і агітуйце. Шчыра вам кажу: я гэтым займаўся. Не знайшлі! Мы для іх збіраем на заводзе людзей, а яны не прыязджаюць. Ну што гэта за дэпутаты, калі яны баяцца ісці ў невялікі працоўны калектыў?! Таму не трэба мяне папракаць, што ў нас не тая ўлада. Ну а тое, што апазіцыя ў меншасці - ідзіце ў народ. Ідзіце, хлопцы! Ідзіце! Працуйце! Не чакайце гэтых грантаў з-за мяжы! Пападзяцеся, як гэты, што не заплаціў падаткаў, - Бяляцкі. І потым будзеце зноў гаварыць, што "Лукашэнка вінаваты"...

Аб палітычных рэформах

Рэформы будуць. І прытым у бліжэйшы час. Мы над імі думаем. Мне не трэба сілай нешта тут утрымліваць. Больш таго, вы няўважліва за мной сочыце. Яшчэ ў мінулым Парламенце Вольга Абрамава задала мне вельмі дакладнае пытанне: Вы каму-небудзь пасля сябе пакінулі б такую палітычную сістэму, як цяпер? Я ёй шчыра адказаў: над гэтым шмат думаў - не, не! Таму што вельмі важна, хто атрымае ў рукі такія ўладныя інструменты. І калі гэта чалавек, які будзе думаць аб тым, каб сабе кішэнь набіць, утрымаць уладу, ён не будзе думаць ні аб незалежнасці, ні аб суверэнітэце. Таму ў гэтым напрамку мы яшчэ з вамі падумаем. Але не спяшайцеся.

Аб знешніх пазыках

Мы не плануем больш ніякіх пазык. Мы гатовы весці з Міжнародным валютным фондам перагаворы, таму што ў іх прымальныя крэдыты (1,5-2%). Але пазычаць пад 10%, у тым ліку ў расійскага Ашчаднага банка, мы не маем намеру. У нас сёння такой неабходнасці няма. Калі ў суб'ектаў гаспадарання ёсць такая неабходнасць, то з дапамогай нашых банкаў або самі яны супрацоўнічаюць, бяруць грошы. Другі напрамак - Кітайская Народная Рэспубліка. Ні для кога не сакрэт, што асноўныя грошы сёння ў кітайцаў. Яны нам далі 15 млрд. камерцыйных крэдытаў. Калі ласка, давайце праграмы, будуйце. І яшчэ пару мільярдаў ільготных крэдытаў. Напрыклад, мы будзем будаваць самую сучасную ўзлётна-пасадачную паласу ў нашым Нацыянальным аэрапорце, таму што цяперашняя крыху кароткая. Састарэла. Нармальны тэрмінал да чэмпіянату свету 2014 года. Гэта каля $600 млн. Нам пад 1,5-2% Кітай выдзяляе крэдыты. Такія крэдыты мы будзем браць. І перш за ўсё - пад камерцыйныя праекты. А на дзяржаўным узроўні ў нас пакуль няма неабходнасці пазычаць. Золатавалютныя рэзервы ў нас сёння ў прымальным аб'ёме. Сітуацыю мы не напружваем і напружваць не будзем, каб іх траціць. Нам трэба паціху расплачвацца, а не набіраць дадаткова крэдыты.

Аб эканамічнай пазіцыі Беларусі

Не я распрацоўваў гэту эканамічную мадэль. Насельніцтва Беларусі запатрабавала ад мяне сацыяльна арыентаванай эканомікі. Я дадаў - рыначнай. Чаму рыначнай? Таму што трэба канкурыраваць, змагацца і зарабляць. Тады эканоміка будзе сацыяльна арыентаваная.

Я лічу, што ў любой дзяржаве, ёсць у яе энергарэсурсы, не, эканоміка павінна быць сацыяльна арыентаваная. Бо будзе тое, што сёння адбываецца ў Грэцыі, Амерыцы. Ды ва ўсёй Еўропе: бойка, бойня, стральба і гэтак далей. Ці то яшчэ будзе...

Таму я хачу, каб у нас была нармальная эканоміка, каб у нас жабракі не сядзелі на вуліцах, а вельмі багатыя на "Мерседэсах" і іншых машынах не раз'язджалі. Каб, калі можна прымяніць гэты тэзіс, з чалавечым тварам былі краіна і эканоміка.

Таму адыходу ад сацыяльна арыентаванай эканомікі не будзе. Я аб гэтым сказаў і яшчэ раз падкрэсліваю.

Адносіны з ЕС і Польшчай

У дрэнным напрамку развіваюцца нашы адносіны з Еўрасаюзам, і Польшча прыклала значныя намаганні, каб сапсаваць гэтыя адносіны. Мы нічога не чакалі ад старшынства Польшчы ў Еўрасаюзе. Так яно і адбылося. Я адказаў проста і сцісла, таму што "размазваць" гэту тэму няма сэнсу. І вы яе добра ведаеце, і людзі таксама.

Цяпер, асабліва ў Еўрапейскім саюзе, на палітыкаў уплываюць сродкі масавай інфармацыі. Яны гэта называюць "грамадскай думкай". Настолькі ўплываюць, што яны нават ад ядзернай энергіі адмовіліся. Вось у якой сітуацыі я ні быў бы, я гэтага на іх месцы не зрабіў бы. Таму што ў Германіі ядзерная энергія займае вялікую ўдзельную вагу. І сёння пры цяперашніх цэнах на прыродны газ адмовіцца ад ядзернай энергіі... Таму, калі я кажу аб адносінах з намі і выкарыстоўваю гэту фразу, яны баяцца не то нейкай грамадскай думкі, не то палітыкаў нейкіх, не то дэпутатаў, не то яшчэ нечага. Тлумачэнняў было ў перагаворах са мной шмат. Вось іх многа прыязджала і прыязджае, мы гэтага не афішыруем. Яны баяцца гэтага афішыравання. Але перагаворы мы з імі вядзём пастаянна. І яны самі прызнаюць, што ў іх гэтага не хапае. Вось я і сказаў аб гэтым. Толькі таму.

Далей вы гаворыце аб Еўрасаюзе. І якія захады мы гатовы зрабіць. Слухайце, я ўжо не ведаю, якія захады рабіць, каб з імі нармалізаваць адносіны. Вось я шчыра кажу, не ведаю. Акрамя аднаго: збірайся і ідзі... Тады Еўрапейскі саюз прыйдзе са сваімі інтарэсамі ў Беларусь. Я кажу: не. Дарагія мае, гэтага не будзе.

Аб падзеях 19 снежня 2010 года

Калі б у Амерыцы чалавек з кайлом, рыдлёўкай, ломам прыйшоў да Белага дома і пачаў ламаць дзверы? Ну, па-першае, ён ніколі не падышоў бы да Белага дома. Яго застрэлілі б на адлегласці паўтара кіламетраў. Але не дай бог, ты туды пракраўся б, у цябе прозвішча не спыталі б, адправіўшы на той свет. Чаму мяне папракаюць у тым, што я абараніў дзяржаўную ўстанову, затрымаўшы нягоднікаў, і яны былі адкрыта асуджаны? Прытым не 450 затрыманых чалавек, а, напэўна, каля 20 або 25. Дакладна і не помню. Самых зачыншчыкаў. Вы бачылі гэта. Усё відаць на экранах. Заходнія журналісты здымалі ўсё. Вы бачылі, што рабілася. Нават аднаго закліку да звяржэння ўлады неканстытуцыйным чынам дастаткова для таго, каб атрымаць у дэмакратычных дзяржавах 15 гадоў. Чым мяне папракаюць? Калі я буду патураць такім з'явам, то вось тут цяпер узламаюць дзверы, гранатамі закідаюць. Улада на тое і ўлада, каб абараняць закон і наводзіць парадак у краіне.

Мяне пытаюць аб лёсе асуджаных у сувязі з падзеямі 19 снежня. Па Канстытуцыі я магу памілаваць чалавека, які звярнуўся да Прэзідэнта па памілаванне. Не звернуцца - будуць сядзець у турме.

Аб Саюзнай дзяржаве

Мы не знішчаем ЕўрАзЭС. ЕўрАзЭС вырасла ў Адзіную эканамічную прастору.

Як толькі Адзіная эканамічная прастора дасягне таго ўзроўню інтэграцыі, што ў нас у Саюзе з Расіяй, ЕўрАзЭС адамрэ. Але пакуль яшчэ Адзінай эканамічнай прасторы вельмі далёка да тых рашэнняў, якія мы прынялі ў Саюзнай дзяржаве. Маюцца на ўвазе ахова здароўя, адукацыя, роўныя ўмовы, роўныя правы і гэтак далей. Мы значна рушылі наперад. А галоўнае пытанне - ваенна-палітычнае. У нас фактычна адзіная армія з Расіяй. Гэта мы стварылі ўсё з Расійскай Федэрацыяй. У ЕўрАзЭС, Адзінай эканамічнай прасторы гэтыя пытанні пакуль не прагаворваюцца. АДКБ таксама да гэтага яшчэ не падышла і далёка-далёка ад гэтых пытанняў. Гэта значыць, што праект Саюзнай дзяржавы - вельмі важны для нас напрамак знешняй палітыкі. Мы дамовіліся з кіраўніцтвам Расіі, што мы "губіць" гэты праект не маем намеру.

Аб пенсіях

Вы ведаеце, пенсіённы ўзрост 55-60 гадоў - гэта ўжо анахранізм у сусветнай практыцы. Нават Украіна сёння мае пенсійны ўзрост на 10 гадоў вышэйшы. Але адказваю традыцыйна, як гэта я заўсёды рабіў. Ёсць аб'ектыўныя прычыны. Мець столькі пенсіянераў і мець пенсію, як многія хочуць на Захадзе, мы не можам. У нас сёння пенсія, я лічу, невысокая. Павышаем мы яе паціху. І гэта прымушае нашых людзей па 5-7 гадоў, а можа, нехта і 10 гадоў, ідучы на пенсію, працаваць. І большасць такіх людзей працуе. Шмат было прапаноў. Давайце, кажуць, абмяжуем удзел пенсіянераў у грамадска карыснай працы. Я кажу: катэгарычна не. Тады давайце абмяжуем ім пенсіі, калі яны працуюць. Ну як так? Яны ж зарабілі гэту пенсію, і яна невысокая. Таму ў сувязі з тым, што ў нас пенсіі невысокія, мы тут пенсіянераў асабліва не разбалавалі. Ці варта нам сёння гаварыць аб тым, што трэба павялічваць пенсіённы ўзрост? Пакуль мяне ў гэтым ніхто не пераканаў. І я вам кажу, што мы гэта пытанне перад сабой не ставім. Але калі будзе крыху ніжэйшая пенсія, чым у суседзяў, не крыўдзіцеся. Таму што ў нас пенсіённы ўзрост нізкі. І гэта пенсія ад працуючых. Пенсію можна любую ўстанавіць. Але гэтыя грошы мы павінны забраць у людзей, якія працуюць.